Lessen van een lama, deel 2: de oorzaak van lijden

Dit is deel twee van de blogs over mijn ervaringen in een Tibetaans instituut. Ik volgde er een aantal lezingen van echte lama’s en vertel je in deze blogs wat ik daarvan opstak! (Het is nogal een long-read, maar ik beloof je dat het héél interessant is, dus lees vooral door!) Het eerste deel nog niet gelezen? Klik dan eerst hier

Na een korte pauze komen we terug in de tempel voor het tweede deel van de lezing van vandaag. Ik denk dat we allemaal blij waren dat we even onze benen konden strekken en ervaringen uitwisselen. Het is heel veel informatie tegelijk en de meesten vinden het nogal overweldigend. Ik had bedacht mee te schrijven omdat die aantekeningen me vast een keer van pas gingen komen (en ziehier deze blogposts.) Leuk bedacht, maar ook mij duizelt het een beetje. Het gaat veel te snel, ik moet veel met steekwoorden werken waardoor ik nu (anderhalf jaar later) niet alles meer volledig begrijp. Maar met behulp van google vallen de kwartjes weer. En daarmee de dankbaarheid voor deze mooie inzichten en bijzondere ervaring.

Er heerst wat geroezemoes in de zaal, blijkbaar was de pauze nog iets te kort. De lama kijkt het even stilzwijgend aan en kucht dan. “Okay, now my turn.” zegt hij, en begint te vertellen.

Karmische acties.

Globaal gezien zijn er twee oorzaken van lijden; acties en verstorende emoties. De eerste vorm is de meest duidelijke. Iedereen begrijpt dat je met je acties anderen pijn kunt doen, dan wel fysiek, dan wel mentaal. Alle acties, ook wel daden genoemd, zijn onder te verdelen in deugdzame daden, niet-deugdzame daden en gemengde daden, welke alledrie qua resultaat voor zich spreken, niet? Maar niet zozeer de daden zelf, maar de motivatie is wat volgens de lama het meest telt. Handel je oprecht? Uit liefde en respect? Of op basis van woede of hoogmoed? Op basis daarvan kun je vaak al concluderen wat het uiteindelijke, karmische effect is.

Iedereen heeft weleens van karma gehoord, toch? Die grote, luxe auto bijvoorbeeld. Die is wellicht goed voor jou, je rijdt er trots in rond en hij brengt je overal naartoe. Maar dat kan ook prima in een zuiniger model, of wat vaker op de fiets. Je schaadt er wellicht niet heel direct iemand mee, maar die auto is wel slecht voor het milieu, en daarmee veroorzaak je eigenlijk karmisch onevenwicht. Nu, als je echt een auto nodig hebt, dan is dat prima, het gaat om balans. Als je namelijk alles op de fiets zou doen en dat je volledig zou uitputten of je hierdoor geen tijd meer overhoudt om met je geliefden door te brengen zou je doorslaan de andere kant op, het is goed voor het milieu, maar niet voor jou, en ook dat is karmisch onevenwicht. De kunst is om zo min mogelijk ‘schade’ te veroorzaken (in de breedst mogelijke zin) zonder jezelf en je eigen behoeften uit het oog te verliezen. En dat is best moeilijk.

Zorg goed voor jezelf.

We kennen allemaal wel iemand die altijd klaarstaat voor anderen, die alles voor iedereen over heeft en continu bezig is het anderen naar de zin te maken. Diegene (vaak een vrouw!) staat wellicht bekend als een zorgzaam en lief persoon, maar zet vaak andermans behoefte voor die van haarzelf. Ze kan zelfs geloven dat dat haar gelukkig maakt. Maar zo werkt het niet helemaal. Iedereen heeft de verantwoordelijkheid om goed voor zichzelf te zorgen, het recht om ‘egoïstische’ keuzes te maken (dit staat bewust tussen aanhalingstekens,) en om nee te zeggen. Of dat nu is omdat je iets niet kunt, al andere plannen hebt of liever op de bank ploft met een kop thee en een dekentje. Overigens is dit eigenlijk iets wat ik zelf door de jaren heen geleerd heb, en niet wat de lama nu vertelt.

Feit is wel dat we zelf volledig verantwoordelijk zijn voor onze keuzes, acties, en zelfs voor onze gevoelens. Geluk en lijden komen niet door externe factoren, het zit in ons. Het is een keuze. Geloven in deze visie geeft je kracht en onafhankelijkheid, omdat je geluk niet langer van anderen afhangt. En dat zijn dan weer wèl de woorden van onze wijze lama. Kies er dus voor om vanuit liefde te handelen, zowel voor anderen als (en vooral!) voor jezelf.

Tempel buiten in Huy
Een gouden boeddhabeeld op het grasveld voor de tempel. Rechts bovenin zie je de huisjes waarin we sliepen. Ieder kreeg een eigen, sober ingerichte kamer, met enkel een bed, een nachtkastje en een kledingkast. De wc’s en douches waren gedeeld. 

Verstorende emoties.

De tweede oorzaak van lijden zijn verstorende emoties. Deze vorm is het meest verantwoordelijk voor je eigen, mentale lijden, en ligt vaak aan de basis van bovengenoemde acties. Onze geest is van nature kalm en rustig. Zodra echter je emoties om aandacht vragen, ontstaat er onrust. Er bestaan vijf basis-verstorende emoties, waarvan de eerste drie de wortels of de drie giffen worden genoemd. Alles wat erop groeit verandert namelijk negatief. Bovendien versterken ze elkaar, als een vicieus, zichzelf in stand houdend, cirkeltje. De vijf basis-verstorende emoties zijn als volgt:

1. Bezitsdrang. Bezit is als een vuur. Hoe groter het is, hoe moeilijker in controle te houden, of, met andere woorden, te vervullen. Als je bezitsdrang sterk is zul je nooit tevreden zijn. Je wordt gierig, jaloers op mensen die meer hebben en ontwikkelt een zekere vorm van haat / afkeer naar jezelf omdat je niet genoeg hebt (of bent!)

2. Haat / boosheid. Dit ontstaat doorgaans door een soort van afkeer of weerzin van iets, maar is vaak te herleiden naar eigen onzekerheid of tekortkomingen. Soms worden we boos op mensen die problemen veroorzaken, maar dat zijn altijd externe factoren. Boosheid komt van binnenuit, hoe moeilijk dat ook te geloven is.

3. Onwetendheid / geestelijke verduistering. Deze heeft betrekking op het feit dat je je onbewust kunt zijn van wat je acties teweegbrengen of wat jij (of de ander) nodig hebt. Je sluit je ogen voor datgene wat je waarneemt en baseert je acties op aangeleerde denkpatronen en overtuigingen, bijvoorbeeld die van je ouders. Dit kan lijden veroorzaken als datgene wat je bewust wil niet matcht met wat je onbewust wil, zoals wanneer je gelooft dat je altijd voor iedereen moet klaarstaan en daardoor jezelf wegcijfert.

4. Hoogmoed. Als je jezelf beter of belangrijker vindt dan anderen ervaar je hoogmoed. Dit is iets wat heel veel mensen voelen ten opzichte van anderen, en daar is een logische verklaring voor. Je bent zelf namelijk letterlijk het middelpunt van jouw wereld. En hoe dichter iets of iemand bij jezelf staat, hoe belangrijker het in jouw perceptie is. We zijn erg gehecht aan ons ‘ik‘ en alles wat daarbij hoor. We zeggen dan ook graag mijn auto, mijn vrienden, mijn huis en mijn spullen. Wat de reden ook mag zijn, het is goed om jezelf zo nu en dan af te vragen wat je belangrijker vindt, wil je je beter voelen dan anderen? Of liever verbonden?

5. Jaloezie. Wanneer je zelf onzeker bent en / of vindt dat je niet genoeg hebt (maakt niet uit waarvan,) is jaloezie een logisch gevolg. De oplossing is altijd meer zelfliefde. Je hebt genoeg. Je bent genoeg. Punt.

Tempel Huy beelden

Hier en nu. (Ja daar is hij weer.)

Iemand vraagt of de lama zelf nooit last heeft van verstorende emoties. “Natuurlijk wel!” zegt hij. “Maar ik zie dat ze onnodig zijn. Ik ontleed ze simpelweg door de oorzaak in mezelf te zoeken.” Op die manier, zegt de lama, kun je ze verminderen en controleren. Geef ze gewoon geen aandacht en focus op het hier en nu. Verstorende emoties zijn namelijk niet de ware aard van de geest. Als dat het geval zou zijn, dan zouden alle verstorende emoties al aanwezig zijn vanaf de geboorte, en dat is niet zo. Bovendien hebben we ook tegengestelde emoties. Liefde en haat kunnen niet tegelijkertijd gevoeld worden. Hoe meer aandacht we geven aan de een, hoe kleiner de ander wordt.

Als we vrij zijn van verstorende emoties realiseren we ons de derde edele waarheid: nirvana. Oftewel verlichting. (Zie deze blogpost over de vier edele waarheden.) We ervaren dan meer stabiliteit en vrijheid en cumuleren positieve, karmische acties. Hoe je dat bereikt? Dat vertel ik je in een volgende blogpost. Volg me op instagram als je wil weten wanneer die online staat!

Voor nu, leef vanuit liefde. Bergen onvoorwaardelijke liefde. Meer kun je niet doen.

Fijne dag!

Share your thoughts